Kapalı devre soğutma ve ısıtma sistemlerinde glikol-su karışımı, donma riskini ortadan kaldırmak için kullanılır. Ancak karışım oranı zamanla değişir: kaçaklar, su ilaveleri ve bakım sırasındaki boşaltmalar konsantrasyonu düşürür. Glikol oranının düzenli ölçülmesi, hem donma korumasının hem de korozyon korumasının devam ettiğinden emin olmanın tek yoludur.
Neden yalnız donma noktası yeterli değildir?
Endüstriyel glikoller, saf glikolün yanı sıra korozyon inhibitörleri ve tampon maddeler içerir. Konsantrasyon düştüğünde inhibitör miktarı da seyrelir; sistem donmaya karşı yeterli görünse bile metal yüzeyler korunmayabilir. Ayrıca glikol zamanla, özellikle yüksek sıcaklık ve oksijen girişiyle bozunarak organik asitler oluşturur; bu da pH'ı düşürür ve korozyonu hızlandırır.
Glikol üreticileri, inhibitörlerin etkin kalması için genellikle belirli bir minimum konsantrasyon önerir; birçok endüstriyel ürün için bu sınır hacimce %25–30 civarındadır. Daha düşük oranlarda biyolojik üreme riski de artar.
Ölçüm yöntemleri
| Yöntem | Ne ölçer? | Not |
|---|---|---|
| Refraktometre | Kırılma indisinden konsantrasyon ve donma noktası | Sahada hızlı; glikol tipine uygun skala seçilmelidir |
| Yoğunluk (hidrometre) | Karışım yoğunluğundan oran | Sıcaklık düzeltmesi gerekir; propilen glikolde hassasiyeti düşüktür |
| Laboratuvar analizi | Konsantrasyon, inhibitör rezervi, pH, metaller | Yılda en az bir kez önerilir |
Refraktometrelerde etilen glikol (MEG) ve propilen glikol (MPG) için ayrı skalalar bulunur. Yanlış skala kullanımı hatalı sonuç verir. Sistemde hangi glikol tipinin kullanıldığı, bakım dosyasında açıkça kayıtlı olmalıdır.
İzlenmesi gereken diğer parametreler
- pH: Düşüş, glikol bozunması veya inhibitör tükenmesinin erken göstergesidir.
- Demir ve bakır: Artış, aktif korozyona işaret eder.
- Görünüm ve koku: Bulanıklık, çökelti veya kötü koku biyolojik kirlenme veya bozunma belirtisidir.
- Sistem basıncı ve takviye miktarı: Sık su ilavesi, kaçak olduğunu ve konsantrasyonun düşeceğini gösterir.
Takviye hesabı
Ölçülen oran hedefin altındaysa, sisteme saf glikol (veya hazır karışım) eklenmesi gerekir. Sistemden aynı miktarda karışım boşaltılarak yer açıldığında gereken glikol hacmi yaklaşık olarak şu şekilde hesaplanır:
Eklenecek glikol (L) = Sistem hacmi × (Hedef oran − Mevcut oran) / (Eklenen ürünün oranı − Mevcut oran)
Örneğin 2.000 litrelik bir sistemde mevcut oran hacimce %20, hedef %30 ise ve saf (%100) glikol eklenecekse: 2.000 × (30 − 20) / (100 − 20) = 250 litre karışım boşaltılıp 250 litre glikol eklenir. Hesaplamadan sonra sistem bir süre sirküle edilip oran yeniden ölçülmelidir.
Hedef oranı belirlemek için MEG donma noktası hesaplama aracımızı, sistem hacmini tahmin etmek için boru hacmi hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Glikol bozunması ve değişim zamanı
Glikol, özellikle yüksek sıcaklıklara maruz kaldığında ve sisteme sürekli oksijen girdiğinde zamanla oksitlenerek glikolik, formik ve asetik asit gibi organik asitlere dönüşür. Bu asitler pH'ı düşürür, inhibitör rezervini tüketir ve korozyonu hızlandırır. Bozunmanın ilerlediğini gösteren işaretler şunlardır:
- pH'ın ürün föyündeki aralığın altına inmesi ve takviyeye rağmen toparlanmaması,
- Rengin koyulaşması, keskin veya ekşi koku,
- Demir ve bakır değerlerinde kalıcı artış,
- Filtre ve süzgeçlerde çamur birikmesi.
Bu durumda yalnız inhibitör eklemek kalıcı çözüm sağlamaz; laboratuvar analizi sonucuna göre glikolün kısmen veya tamamen değiştirilmesi, gerekirse sistemin temizlenmesi gerekir. Farklı üreticilerin veya farklı inhibitör paketlerine sahip glikolların karıştırılması, inhibitörlerin birbirini etkisizleştirmesine ve çökelti oluşumuna neden olabileceğinden önerilmez. Takviye için mümkünse sistemdeki ürünün aynısı kullanılmalıdır.
Otomatik dolum ve oran kontrolü
Büyük merkezi sistemlerde, kaçaklar nedeniyle yapılan su takviyesi glikol oranını fark edilmeden düşürebilir. Glikol-su karışımını ayarlanan oranda hazırlayıp basınç düştüğünde sisteme besleyen otomatik dolum üniteleri bu sorunu önler ve tüketimi kayıt altına alır.
Sonuç
Glikol sistemlerinde düzenli konsantrasyon ölçümü, pH ve inhibitör takibi ile kayıt tutma; hem donma hem de korozyon hasarlarını önler. Kapalı devre şartlandırma ve ekipmanlar için filtreler ve ekipmanlar grubumuzu inceleyebilir, sisteminiz için teknik destek talep edebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Glikol oranı ne sıklıkla ölçülmeli?
Sahada refraktometre ile en az kış öncesi ve periyodik bakımlarda ölçülmeli; inhibitör rezervi ve pH için yılda en az bir laboratuvar analizi yapılmalıdır. Sık su takviyesi olan sistemlerde ölçüm sıklığı artırılmalıdır.
Etilen glikol yerine propilen glikol kullanılabilir mi?
Kullanılabilir ancak aynı donma koruması için genellikle daha yüksek oran gerekir ve viskozitesi daha yüksektir. Gıda ile temas riski olan uygulamalarda propilen glikol tercih edilir. Farklı tipler karıştırılmamalıdır.
Glikol oranı düşükse sadece donma riski mi vardır?
Hayır. İnhibitörler seyrelir ve korozyon koruması zayıflar; düşük oranlarda biyolojik üreme riski de artar.
Kaynaklar
- ASHRAE Handbook — Fundamentals, glikol sulu çözeltilerinin fiziksel özellikleri
- ASTM D1384: Standard Test Method for Corrosion Test for Engine Coolants in Glassware
- Endüstriyel glikol üreticilerinin teknik veri föyleri
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tesisinize özel uygulama için su analizi ve teknik değerlendirme gereklidir.
