Su Sertliği Birimleri ve Ölçümü: ppm CaCO₃, Fransız ve Alman Sertliği

Su sertliğinin tanımı, karbonat ve kalıcı sertlik, mg/L CaCO₃, °fH, °dH ve mmol/L birimleri arasındaki dönüşümler, kalsiyum ve magnezyumdan sertlik hesabı ve ölçüm yöntemleri.

Su Sertliği Birimleri ve Ölçümü: ppm CaCO₃, Fransız ve Alman Sertliği

Su sertliği, suda çözünmüş kalsiyum ve magnezyum iyonlarının toplamıdır. Isıtıldığında kireç oluşturması, sabun ve deterjan tüketimini artırması ve endüstriyel ekipmanlarda ısı transferini düşürmesi nedeniyle en sık ölçülen su kalitesi parametrelerinden biridir. Farklı ülkelerde ve cihazlarda farklı birimler kullanıldığı için doğru dönüşüm yapmak, yumuşatma sistemi seçiminden kimyasal dozuna kadar birçok kararın temelidir.

Sertlik türleri

  • Toplam sertlik: Kalsiyum ve magnezyum sertliğinin toplamı.
  • Kalsiyum sertliği: Yalnız kalsiyum kaynaklı kısım; kireçlenme hesaplarında (örneğin LSI) kullanılır.
  • Karbonat (geçici) sertlik: Bikarbonat alkalinitesiyle dengelenmiş kısım. Isıtıldığında kalsiyum karbonat olarak çöker. Toplam sertlik M-alkaliniteden büyükse karbonat sertliği M-alkaliniteye, küçükse toplam sertliğe eşittir.
  • Kalıcı (karbonat dışı) sertlik: Sülfat, klorür ve nitratla dengelenmiş kısım; ısıtmayla çökmez. Toplam sertlik ile karbonat sertliği arasındaki farktır.

Birimler ve dönüşüm katsayıları

Endüstride en yaygın ortak birim, sertliğin eşdeğer kalsiyum karbonat cinsinden ifade edildiği mg/L CaCO₃ (ppm CaCO₃) birimidir. Türkiye'de sahada ayrıca Fransız sertliği (°fH) sık kullanılır.

Birim1 birim = … mg/L CaCO₃
°fH (Fransız sertliği)10
°dH (Alman sertliği)17,848
°e (İngiliz / Clark sertliği)14,254
gpg (grain / ABD galonu)17,118
mmol/L (Ca + Mg)100,09
meq/L50,04

Örneğin 25 °fH sertlikteki su, 250 mg/L CaCO₃ ve yaklaşık 14,0 °dH'ye karşılık gelir. Dönüşümleri hızlıca yapmak için birim çevirici aracımızı kullanabilirsiniz.

Kalsiyum ve magnezyumdan sertlik hesabı

Laboratuvar raporunda kalsiyum ve magnezyum mg/L iyon olarak verilmişse sertlik şu şekilde hesaplanır:

Toplam sertlik (mg/L CaCO₃) = Ca (mg/L) × 2,497 + Mg (mg/L) × 4,118

Katsayılar, CaCO₃'ün eşdeğer ağırlığının (50,04) kalsiyumun (20,04) ve magnezyumun (12,15) eşdeğer ağırlıklarına oranıdır. Örnek: Ca 80 mg/L ve Mg 24 mg/L ise sertlik = 80 × 2,497 + 24 × 4,118 ≈ 199,8 + 98,8 ≈ 299 mg/L CaCO₃ ≈ 29,9 °fH olur.

Sertlik sınıflandırması

mg/L CaCO₃Sınıf (USGS)
0 – 60Yumuşak
61 – 120Orta sert
121 – 180Sert
> 180Çok sert

Bu sınıflandırma genel bir fikir verir. Kazan besleme suyu, RO beslemesi veya soğutma kulesi takviye suyu için hedef sertlik, ekipmanın ve uygulamanın gereksinimlerine göre belirlenir. Örneğin buhar kazanları için besleme suyu çoğunlukla yumuşatılarak sertliği çok düşük seviyelere indirilir.

Ölçüm yöntemleri

YöntemPrensipKullanım
EDTA titrasyonupH 10'da indikatör eşliğinde EDTA ile titrasyonLaboratuvar ve saha test kitlerinin temel yöntemi
Damla test kitleriRenk dönüşümüne kadar damla sayımıYumuşak su kontrolü, hızlı saha ölçümü
Test şeritleriRenk karşılaştırmasıYaklaşık değer, ön kontrol
ICP / AASCa ve Mg ayrı ayrı ölçülür, sertlik hesaplanırLaboratuvar, ayrıntılı analiz
Çevrimiçi sertlik analizörleriOtomatik titrasyon veya kolorimetriYumuşatıcı çıkışının sürekli izlenmesi

Saha kitlerinde damla başına karşılık gelen sertlik değeri ve numune hacmi kite göre değişir; sonuç hangi birimde okunuyorsa raporda o birim açıkça belirtilmelidir. Bulanık veya renkli numunelerde renk dönüşümünü okumak zorlaşır.

Sık yapılan hatalar

  • Farklı birimlerdeki sonuçların aynı tabloda birimsiz yazılması,
  • Kalsiyumun mg/L iyon değerinin doğrudan "sertlik" olarak kullanılması,
  • LSI gibi hesaplarda toplam sertlik yerine kalsiyum sertliği kullanılması gerekirken toplam sertliğin kullanılması,
  • Yumuşak su kontrolünde düşük sertliğe duyarlı olmayan kitlerin kullanılması.

Sertlik ve işletme kararları

Ham su sertliği; yumuşatma sistemi kapasitesi ve tuz tüketimi, soğutma kulesinde konsantrasyon çevrimi ve RO'da kireçlenme riski için temel girdidir. Yumuşatma hesabı için reçine rejenerasyonu ve tuz tüketimi yazımıza, kireçlenme eğilimi için Langelier indeksi rehberimize, analiz raporlarının genel yorumu için parametrelerin yorumlanması yazımıza bakabilirsiniz. Test kitleri için ölçüm ve test ekipmanları grubumuzu inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

1 Fransız sertliği kaç ppm'dir?

1 °fH, 10 mg/L (ppm) CaCO₃'e eşittir.

Fransız sertliği Alman sertliğine nasıl çevrilir?

Fransız sertliği önce mg/L CaCO₃'e çevrilir (×10), ardından 17,848'e bölünür. Pratikte °dH ≈ °fH × 0,56 kullanılabilir.

Geçici sertlik ile kalıcı sertlik arasındaki fark nedir?

Geçici (karbonat) sertlik bikarbonatla dengelenmiştir ve ısıtıldığında kireç olarak çöker. Kalıcı sertlik sülfat, klorür gibi anyonlarla dengelenmiştir ve ısıtmayla çökmez.

Kaynaklar

  • ASTM D1126: Standard Test Method for Hardness in Water
  • Standard Methods for the Examination of Water and Wastewater, 2340 Hardness
  • U.S. Geological Survey (USGS), Hardness of Water
# birim dönüşümü# fransız sertliği# ppm CaCO3# sertlik ölçümü# su sertliği

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tesisinize özel uygulama için su analizi ve teknik değerlendirme gereklidir.

Mesaj Gönderin

Talebinizi iletin, en kısa sürede size dönüş yapalım.