Su şartlandırma programlarının başarısı, kimyasalın doğru miktarda ve doğru zamanda dozlanmasına bağlıdır. Ne kadar iyi seçilmiş olursa olsun, yanlış boyutlandırılmış veya uyumsuz malzemeden yapılmış bir dozaj pompası; aşırı tüketime, yetersiz korumaya ve sık arızaya yol açar. Bu rehberde dozaj pompası seçerken dikkate alınması gereken başlıca kriterleri ve kapasite hesabını özetliyoruz.
Pompa tipleri
| Tip | Özellik | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Solenoid (elektromanyetik) diyafram | Kompakt, ekonomik, darbe sayısıyla ayar | Düşük ve orta debili kazan, kule ve RO kimyasalları |
| Motor tahrikli diyafram | Daha yüksek debi ve basınç, hassas ayar | Büyük tesisler, sürekli yüksek debili dozaj |
| Peristaltik | Gaz oluşturan ve viskoz ürünlerde kolay işletme | Hipoklorit, polimer, düşük basınçlı hatlar |
| Pistonlu | Çok yüksek basınç ve hassasiyet | Yüksek basınçlı enjeksiyon noktaları |
Kapasite hesabı
Ürün dozu (g/h) = Su debisi (m³/h) × Doz (mg/L = g/m³)
Pompa debisi (mL/h) = Ürün dozu (g/h) / Ürün yoğunluğu (g/mL)
Örnek: 10 m³/h debideki suya 5 mg/L (ppm) ürün dozlanacak olsun. Ürün dozu 10 × 5 = 50 g/h'tir. Ürün yoğunluğu 1,1 g/mL ise pompa debisi 50 / 1,1 ≈ 45 mL/h olur. Ürün %10 oranında seyreltilerek kullanılacaksa (seyreltik çözeltinin yoğunluğu yaklaşık 1 g/mL kabul edilirse) pompa debisi yaklaşık 10 kat, yani ~450–500 mL/h olur.
Pompa, hesaplanan debiyi kapasitesinin en alt veya en üst sınırında değil, ayar aralığının orta bölümünde verecek şekilde seçilmelidir. Böylece hem ileride doz artışına yer kalır hem de çok düşük darbe hızlarındaki ayar hassasiyeti sorunu önlenir. Doz değerleri üretici talimatı ve su analizi esas alınarak belirlenmelidir.
Basınç
Pompanın azami çalışma basıncı, enjeksiyon noktasındaki hat basıncından ve emme/basma hatlarındaki kayıplardan yüksek olmalıdır. Pompa kapasitesi basınç arttıkça azaldığından, üretici eğrilerinde gerçek çalışma basıncındaki debi kontrol edilmelidir. Tersine, enjeksiyon noktasının basıncı emme tarafından düşükse (örneğin pompanın yukarıdan aşağı açık bir tanka dozlaması) sifonlama oluşur; bu durumda geri basınç / anti-sifon valfi zorunludur.
Kimyasal uyumluluk
Pompa kafası, valf bilyeleri, contalar ve hortumlar dozlanacak kimyasala dayanıklı olmalıdır. Yaygın malzemeler PP, PVC, PVDF ve paslanmaz çelik gövdeler ile FKM, EPDM ve PTFE contalardır. Örneğin bazı asit ve oksitleyicilerle uyumlu olan bir conta, alkali ürünlerde veya aminlerde hızlı bozulabilir. Seçimde ürünün güvenlik bilgi formu ve pompa üreticisinin uyumluluk tablosu birlikte kullanılmalıdır.
Sodyum hipoklorit gibi gaz çıkaran kimyasallarda, kafada gaz birikmesi pompanın dozlamasını durdurabilir; bu ürünlerde gaz tahliyeli pompa kafaları tercih edilir. Viskoz ürünlerde ise emme hattı çapı ve pompa hızı buna göre seçilmelidir.
Kontrol seçenekleri
- Manuel (sabit) ayar: Debinin sabit olduğu sistemler için.
- Su sayacından darbe ile oransal dozaj: Debi değiştikçe doz otomatik ayarlanır; kazan besleme suyu ve RO beslemesinde yaygındır.
- 4–20 mA analog sinyal: Debimetre veya kontrol sisteminden gelen sinyale göre.
- Ölçüme dayalı kontrol: pH, ORP, iletkenlik veya klor ölçümüne göre (örneğin soğutma kulesinde blöf ve inhibitör kontrolü).
Gerekli aksesuarlar
| Aksesuar | Görevi |
|---|---|
| Emme lansı / dip valfi ve seviye şalteri | Hava emişini önler, tank boşalınca pompayı durdurur |
| Enjeksiyon valfi | Geri akışı önler, kimyasalı hattın ortasına verir |
| Geri basınç / anti-sifon valfi | Sifonlamayı ve aşırı dozu önler |
| Kalibrasyon kolonu | Gerçek pompa debisinin sahada ölçülmesi |
| Pulsasyon sönümleyici | Uzun hatlarda darbeli akışı yumuşatır |
| Emniyet valfi | Kapalı vana durumunda hattı ve pompayı korur |
Kurulumda sık yapılan hatalar
- Pompanın kapasite sınırında çalıştırılması,
- Kimyasala uyumsuz conta ve hortum kullanılması,
- Enjeksiyon noktasının yanlış seçilmesi (örneğin oksijen tutucunun degazörden sonra çok geç bir noktaya verilmesi),
- Kalibrasyon yapılmadan yalnız pompa ayar değerine güvenilmesi,
- Birbiriyle reaksiyona girebilecek kimyasalların aynı noktadan veya yakın noktalardan dozlanması,
- Tank seviyesinin ve tüketimin kayıt altına alınmaması.
Sonuç
Doğru dozaj pompası, kimyasal programın sahadaki karşılığıdır. Uygulamaya özel örnekler için oksijen tutucu kimyasallar, RO antiskalant dozajı ve soğutma kulesi biyosit programı yazılarımıza bakabilirsiniz. Pompalar ve aksesuarlar için dozajlama sistemleri ürün grubumuzu, program tasarımı için su şartlandırma kimyasalları çözüm sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Dozaj pompası kapasitesi nasıl hesaplanır?
Su debisi (m³/h) doz (mg/L) ile çarpılarak g/h cinsinden ürün ihtiyacı bulunur; bu değer ürün yoğunluğuna bölünerek mL/h pompa debisi elde edilir. Seyreltme varsa seyreltme oranı da hesaba katılır.
Pompayı tam kapasitede çalıştırmak sorun olur mu?
Önerilmez. Doz artışına yer kalmaz ve pompa ömrü kısalabilir. Pompa, gereken debiyi ayar aralığının orta bölümünde verecek şekilde seçilmelidir.
Hipoklorit dozlamada pompa neden hava yapar?
Sodyum hipoklorit zamanla gaz çıkarır ve pompa kafasında gaz birikebilir. Gaz tahliyeli pompa kafaları ve kısa, doğru eğimli emme hatları bu sorunu azaltır.
Kaynaklar
- EN 809: Pumps and pump units for liquids — Common safety requirements
- Pompa üreticilerinin kimyasal uyumluluk tabloları ve kurulum kılavuzları
- İlgili kimyasalların güvenlik bilgi formları (SDS)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tesisinize özel uygulama için su analizi ve teknik değerlendirme gereklidir.
